Do zamkniętego wermikompostownika najczęściej wybiera się kompostowca różowego (Eisenia fetida), sprzedawanego także pod potocznymi nazwami „dżdżownica kompostowa”, „czerwona” lub „kalifornijska”. Ten gatunek żyje w płytkiej warstwie rozkładającej się materii organicznej i dobrze znosi warunki pojemnika. Do zwykłego kompostownika ogrodowego stojącego na ziemi zwykle nie trzeba dokupywać dżdżownic — jeśli warunki im odpowiadają, mogą zasiedlić go samodzielnie.
Robaki do kompostownika: które dżdżownice są odpowiednie?
Do pojemnika wybierz dżdżownice przeznaczone do wermikompostowania. Przy zakupie sprawdź, czy sprzedawca podaje gatunek, najlepiej Eisenia fetida, albo jasno określa, że oferuje dżdżownice do kompostowania. Sama nazwa „czerwone robaki” czy „kalifornijskie” nie zawsze wystarcza do potwierdzenia gatunku. Zwykłe dżdżownice glebowe, które żyją głębiej w ziemi, mają inne zwyczaje i zwykle gorzej sprawdzają się w płytkim, zamkniętym pojemniku.
Ilość dżdżownic dobierz do wielkości pojemnika i ilości resztek, którą planujesz przetwarzać. Nie ma jednej dawki właściwej dla każdego systemu: znaczenie mają też warunki transportu, sposób pakowania i to, czy sprzedawana masa obejmuje ściółkę. Kieruj się zaleceniami dostawcy dla konkretnego pojemnika, a po zasiedleniu dokładaj pokarm stopniowo. Jeśli resztki długo zalegają, nie zwiększaj porcji ani liczby dżdżownic w ciemno — najpierw sprawdź wilgotność, temperaturę i dostęp powietrza.
W zwykłej pryzmie ogrodowej rozkład prowadzą głównie mikroorganizmy. Dżdżownice mogą dołączyć, gdy znajdą tam odpowiednie, wilgotne i chłodniejsze warstwy, ale nie muszą być obecne w całym kompoście. W aktywnej, gorącej pryzmie temperatura bywa dla nich niekorzystna. Jeśli chcesz przetwarzać przede wszystkim kuchenne resztki w pojemniku, załóż wermikompostownik. Przy większej ilości liści, trawy i odpadów z grządek lepszym rozwiązaniem może być tradycyjny kompostownik ogrodowy.
Wermikompostownik a kompostownik ogrodowy
Wermikompostownik to pojemnik, w którym mikroorganizmy i dżdżownice przetwarzają resztki roślinne wraz ze ściółką. Nadaje się do mniejszej ilości odpadów kuchennych i może stać w pomieszczeniu lub w osłoniętym miejscu na zewnątrz. Trzeba w nim kontrolować wilgotność, przewiew i temperaturę.
Kompostownik ogrodowy stojący na ziemi pozwala przerabiać większe ilości liści, trawy i rozdrobnionych odpadów roślinnych. W zależności od wielkości pryzmy i sposobu jej prowadzenia kompost może się nagrzewać. Wermikompostowanie jest procesem chłodniejszym, więc nie należy traktować go jako metody niszczenia nasion chwastów. Jeśli w zwykłym kompostowniku pojawią się dżdżownice, zazwyczaj nie ma potrzeby ich dokarmiać osobno.
Jak przygotować pojemnik dla dżdżownic?
Przygotuj pojemnik, zanim wprowadzisz dżdżownice. Powinien chronić zawartość przed światłem, zapewniać przepływ powietrza i umożliwiać odprowadzenie nadmiaru wilgoci. Ustaw go w cieniu, z dala od pełnego słońca, mrozu, ulewnego deszczu i źródeł dużych wahań temperatury. Jeśli używasz pojemnika z odpływem, regularnie sprawdzaj, czy otwory nie są zatkane.
Dżdżownicom sprzyja umiarkowana temperatura. W praktyce można przyjąć około 13–25°C jako zakres korzystny dla ich aktywności, a nie granicę przeżycia. Gdy pojemnik stoi na zewnątrz, osłoń go przed skrajnym upałem i zimnem; przy gwałtownej zmianie pogody przenieś go w bardziej stabilne miejsce.
Przygotuj wilgotną, luźną ściółkę, na przykład z podartego, niepowlekanego kartonu, papieru bez śliskiej powierzchni albo suchych liści. Zwilż ją tak, by przypominała dobrze odciśniętą gąbkę: po ściśnięciu może pojawić się kilka kropel, ale nie powinien wypływać strumień wody. Zbita lub przemoczona ściółka ogranicza dopływ powietrza.
Możesz dodać niewielką ilość gritu, czyli drobnego materiału mineralnego wspomagającego rozdrabnianie pokarmu w przewodzie pokarmowym dżdżownic. Nadają się do tego drobno pokruszone, czyste skorupki jajek. Piasku używaj oszczędnie, bo może zbijać ściółkę.
Połóż dżdżownice na powierzchni ściółki i pozwól im się w niej schować. Z pokarmem zaczekaj kilka dni albo podaj na początek niewielką porcję drobno pokrojonych odpadów roślinnych, przykrytą ściółką. Obserwuj, czy resztki znikają, zanim dołożysz kolejne.
Czym karmić dżdżownice kompostowe?
Podstawą są niewielkie kawałki surowych odpadów roślinnych, na przykład obierki warzyw, resztki owoców, zwiędłe liście oraz fusy z kawy i herbaty. Dodawaj też suchą ściółkę, taką jak porwany karton czy papier. Pomaga utrzymać strukturę i równoważy wilgotne resztki.
Rozdrobnione kawałki łatwiej wymieszać ze ściółką i szybciej się rozkładają. Wkładaj jedzenie pod powierzchnię i zmieniaj miejsce karmienia. Przykrycie resztek ogranicza dostęp muszek owocówek i pomaga zmniejszyć ryzyko zapachu.
Dodawaj kolejną porcję, gdy poprzednia jest w większości przetworzona. Tempo zależy od liczby dżdżownic, temperatury, wilgotności, rodzaju resztek i wielkości pojemnika. Jeśli jedzenie nadal zalega po kilku tygodniach, wstrzymaj karmienie i poczekaj, aż zostanie przetworzone. Nie ma potrzeby regularnie mieszać całej zawartości — wystarczy dbać o luźną ściółkę i drożne otwory wentylacyjne.
Nie wkładaj do wermikompostownika mięsa, ryb, nabiału, tłuszczu ani mocno solonych i przyprawionych potraw. Mogą gnić, powodować nieprzyjemny zapach i przyciągać niepożądane organizmy. Duże ilości cytrusów, cebuli i innych kwaśnych lub intensywnych resztek również mogą pogorszyć warunki. Zachowaj umiar albo je pomiń. Nie dodawaj też roślin opryskanych środkami, które mogą zaszkodzić dżdżownicom.
Jak rozpoznać problemy i poprawić warunki?
Nieprzyjemny, kwaśny lub gnilny zapach może oznaczać, że pojemnik jest zbyt mokry, zbity albo przekarmiony. Sprawdź odpływ i wentylację, ostrożnie rozluźnij ściółkę, dodaj suchy karton lub papier i wstrzymaj karmienie, aż zalegające resztki zostaną przetworzone. Nie przykrywaj otworów wentylacyjnych ściółką.
Jeśli ściółka jest sucha i krucha, zwilż ją stopniowo. Jeśli jest ciężka i mokra, dodaj suchego materiału i sprawdź, czy nadmiar wody może odpłynąć. Nie wlewaj dużej ilości wody naraz.
Dżdżownice wychodzące z pojemnika mogą sygnalizować nieodpowiednie warunki. Sprawdź wilgotność, temperaturę, ilość pokarmu i dopływ powietrza. Zwróć uwagę na miejsce ustawienia pojemnika: wibracje i częste przesuwanie mogą je niepokoić. Jeśli problem zaczął się po dodaniu nowego pokarmu, usuń jego nadmiar i przez pewien czas nie dokładaj kolejnych resztek.
Muszki owocówki często pojawiają się, gdy resztki są odsłonięte. Zakopuj je pod ściółką, przykrywaj świeżym suchym materiałem i ogranicz ilość owoców, jeśli problem się nasila.
Nie każdy „robak” znaleziony w kompoście jest dżdżownicą ani szkodnikiem. Białe larwy mogą należeć do różnych owadów i nie da się ustalić ich roli wyłącznie po kolorze. Nie stosuj w ciemno środków owadobójczych w pojemniku z dżdżownicami. Jeśli podejrzewasz, że larwy uszkadzają rośliny, najpierw ustal, jaki to organizm i czy rzeczywiście żeruje na żywych korzeniach.
Kiedy kompost z dżdżownic jest gotowy i jak go zebrać?
Dojrzały wermikompost jest zwykle ciemny, sypki i pachnie ziemią. Mogą pozostać w nim pojedyncze większe fragmenty ściółki lub odpadów — zostaw je do dalszego rozkładu albo oddziel. Nie oceniaj gotowości wyłącznie na podstawie liczby tygodni: czas zależy od warunków, rodzaju materiału i ilości pokarmu.
Aby oddzielić kompost od dżdżownic, przesuń świeże, wilgotne resztki i ściółkę na jedną stronę pojemnika. Przez kolejne dni dokładaj jedzenie w tym miejscu. Dżdżownice będą przemieszczać się w stronę pokarmu, a materiał po drugiej stronie łatwiej zebrać. W systemie piętrowym możesz dodać świeżą warstwę u góry i zebrać gotowy materiał z dolnej części, gdy większość dżdżownic przeniesie się wyżej.
Wermikompost dodawaj do gleby jako materię organiczną. Płyn zbierający się na dnie pojemnika jest odciekiem z resztek. Nie zakładaj, że to gotowy nawóz płynny o znanym stężeniu — najpierw zapobiegaj jego gromadzeniu, kontrolując wilgotność i drożny odpływ.
O autorce
Dorota JabłońskaDorota Jabłońska — redaktorka piekny-ogrod.pl. Przygotowuje artykuły o roślinach ozdobnych, rabatach i sezonowej pielęgnacji ogrodu. Porządkuje wskazówki dotyczące stanowiska, podlewania i doboru roślin.
